ผีบ้านผีเรือน คือคำที่คนไทยใช้เรียกวิญญาณที่เชื่อกันว่าคอยปกปักรักษาบ้านและคนในครอบครัว ทั้งผีบรรพบุรุษอย่างปู่ย่าตายาย และเจ้าที่ประจำที่ดิน ตามความเชื่อพื้นบ้านถือเป็น "ผีดี" ที่ลูกหลานเคารพและไหว้ตามวาระ ไม่ใช่ผีหลอกหลอน และเป็นคติชนที่พิสูจน์ไม่ได้
บทความนี้อธิบายว่าผีบ้านผีเรือนคือใคร ต่างจากผีเจ้าที่ ผีปู่ย่า ผีตายาย และศาลพระภูมิอย่างไร แต่ละภาคเรียกต่างกันอย่างไร ไหว้กันช่วงไหน เครื่องไหว้ทั่วไปมีอะไร ข้อห้ามที่ผู้ใหญ่เล่าต่อกันมา รวมถึงมุมมองทางมานุษยวิทยาที่ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมความเชื่อนี้ยังอยู่ในสังคมไทย ทุกอย่างเขียนในกรอบของความเชื่อและประเพณี ไม่ได้ยืนยันว่ามีตัวตนจริง และไม่ได้สัญญาผลลัพธ์ใด ๆ จากการไหว้
สารบัญ
ผีบ้านผีเรือนคืออะไร
คำว่า "ผีบ้านผีเรือน" เป็นสำนวนไทยเก่าแก่ที่เรียกรวมถึงผีที่ผูกพันกับบ้าน เรือน และครอบครัว คำว่า "บ้าน" ชี้ไปที่ชุมชนหรือที่ดินผืนที่อยู่อาศัย ส่วนคำว่า "เรือน" ชี้ไปที่ตัวบ้านและสมาชิกในครัวเรือน เมื่อพูดรวมกันจึงหมายถึงวิญญาณที่คนไทยเชื่อว่าอยู่ใกล้ตัวที่สุด คือผู้ที่ดูแลพื้นที่และสายตระกูลของเรา
ในวัฒนธรรมไทย คำว่า "ผี" ไม่ได้แปลว่าสิ่งน่ากลัวเสมอไป ความหมายกว้างกว่าที่หลายคนคิด ผีหมายถึงสิ่งลี้ลับที่มนุษย์เชื่อว่ามีอยู่ มองไม่เห็นตัวแต่รับรู้ผลได้ ผีมีทั้งฝ่ายที่ให้คุณและฝ่ายที่ให้โทษ ผีบ้านผีเรือนจัดอยู่ในฝ่ายที่ให้คุณ คนจึงเรียกด้วยความเคารพมากกว่าความกลัว และมักเรียกว่าผีบรรพบุรุษหรือผีเจ้าที่ ไม่ได้เรียกว่าผีร้าย
ผีบ้านผีเรือนเป็นความเชื่อเรื่องการอยู่ร่วมกันระหว่างคนเป็นกับคนที่ล่วงลับ ผู้ใหญ่มักสอนว่าบ้านที่ดีต้องไม่ลืมผู้ที่เคยอยู่มาก่อน เมื่อมีงานสำคัญ ไม่ว่าจะแต่งงาน บวช ขึ้นบ้านใหม่ หรือเปลี่ยนแปลงใหญ่ในบ้าน จึงต้องบอกกล่าวผีบ้านผีเรือนก่อน ตามธรรมเนียมที่เล่ากันมา
เนื่องจากนี่เป็นความเชื่อพื้นบ้าน รายละเอียดจึงต่างกันไปตามครอบครัว หมู่บ้าน และภูมิภาค ไม่มีตำรากลางเล่มเดียวที่ทุกคนยึดตรงกัน บทความนี้จึงอธิบายเฉพาะส่วนที่มีแหล่งอ้างอิงหรือเป็นที่รู้กันทั่วไป
ผีบ้านผีเรือนมีกี่ประเภท
ไม่มีตัวเลขตายตัวว่าผีบ้านผีเรือนมีกี่ประเภท เพราะชื่อเรียกและการแบ่งต่างกันตามท้องถิ่น แต่ถ้าจัดกลุ่มอย่างกว้างตามหน้าที่ที่เล่าสืบกันมา จะเห็นได้เป็นสามกลุ่มหลัก ตารางด้านล่างเป็นการสรุปเพื่อให้เปรียบเทียบง่าย ไม่ใช่การแบ่งตามตำราทางการ
| กลุ่ม | ชื่อที่พบบ่อย | ตามความเชื่อดูแลอะไร | ที่พบมากในภาค | สิ่งที่มักทำ |
|---|---|---|---|---|
| ผีบรรพบุรุษในเครือญาติ | ผีปู่ย่า ผีตายาย ผีเรือน ผีเชื้อ | ลูกหลานในสายตระกูล | ทั่วประเทศ เรียกต่างกัน | ไหว้ในวันสำคัญ บอกกล่าวเมื่อมีงานในบ้าน |
| ผีเจ้าที่เจ้าทาง | เจ้าที่ พระภูมิเจ้าที่ ผีเจ้าที่ | ที่ดินและบริเวณบ้าน | ทั่วประเทศ | ตั้งศาลหรือหิ้ง ไหว้ด้วยธูปเทียนและของเซ่น |
| ผีบรรพบุรุษประจำหมู่บ้าน | ผีบ้าน ผีเมือง ผีอารักษ์ หอเจ้าที่ | ชุมชนทั้งหมู่บ้าน | พบชัดในภาคเหนือ | ทำพิธีร่วมกันทั้งหมู่บ้านปีละครั้ง |
สามกลุ่มนี้ซ้อนทับกันได้ ผีปู่ย่าในบางบ้านอาจทำหน้าที่เป็นเจ้าที่ไปด้วย ผู้สูงอายุหลายคนจึงใช้คำว่าผีบ้านผีเรือนเป็นคำรวม ไม่แยกว่าเป็นกลุ่มไหน
ผีปู่ย่า ผีมด ผีเม็ง ในล้านนาคืออะไร
ภาคเหนือของไทยเป็นที่ที่ความเชื่อเรื่องผีบรรพบุรุษถูกบันทึกไว้ละเอียดที่สุดแห่งหนึ่ง คนเมืองภาคเหนือเรียกผีบรรพบุรุษประจำเครือญาติว่า ผีปู่ย่า หรือผีเชื้อ เชื่อกันว่าผีเหล่านี้คอยดูแลลูกหลานในสายตระกูลเดียวกัน และลูกหลานมีหน้าที่ต้องเลี้ยงผีตามกำหนด
บทความของนิตยสารศิลปวัฒนธรรมอธิบายว่า ผีมด หมายถึงผีของคนสามัญชาวลั๊วะ (ละว้า) หรือแจ๊ะ ส่วน ผีเม็ง หมายถึงผีของแม่ทัพนายกองเชื้อสายมอญ เพราะคำว่า "เม็ง" ในภาษาล้านนาหมายถึงมอญ ผู้ศึกษาจึงสันนิษฐานว่าประเพณีนี้อาจรับอิทธิพลจากกลุ่มชาติพันธุ์ที่อยู่มาก่อนในพื้นที่ นี่เป็นข้อสันนิษฐานทางวิชาการ ยังไม่ใช่ข้อสรุปที่ทุกคนเห็นตรงกัน
พิธีที่โด่งดังที่สุดคือ ฟ้อนผีมด ฟ้อนผีเม็ง ซึ่งเป็นพิธีบวงสรวงผีบรรพบุรุษที่มีลักษณะคล้ายการเข้าทรง มักจัดช่วงเดือน 5 เหนือ ซึ่งตรงกับราวเดือน 3 ของภาคกลาง หรือประมาณเดือนกุมภาพันธ์ เป็นช่วงที่เกี่ยวข้าวเสร็จ ชาวบ้านว่างและญาติพี่น้องกลับมาพบกัน พิธีจึงทำหน้าที่เป็นงานรวมญาติไปด้วยในตัว
ในหลายหมู่บ้านล้านนายังมีเรือนเล็กหลังเก่าตั้งอยู่กลางหมู่บ้านที่เรียกว่า หอเจ้าที่ เป็นที่สถิตของผีบรรพบุรุษที่ชาวบ้านเชื่อว่าช่วยปกป้องชุมชนมาตั้งแต่รุ่นก่อน แนวคิดนี้ชี้ให้เห็นว่าผีบ้านผีเรือนไม่ได้จำกัดอยู่ในระดับครอบครัว แต่ขยายเป็นผีของทั้งชุมชนได้
ผู้อ่านที่สนใจเรื่องผีกับสถานที่ในธรรมชาติ สามารถอ่านเทียบกับเรื่อง ผีป่าคืออะไร รวมผีป่าไทย ประเภท ความเชื่อ และข้อควรระวัง ซึ่งอธิบายผีอีกกลุ่มที่ผูกกับป่าเขาและต้นไม้ใหญ่
ผีตายายและผีเรือนในภาคกลางกับอีสานเรียกอย่างไร
บทความของศิลปวัฒนธรรมระบุว่า ทางภาคกลางและอีสานมักเรียกผีบรรพบุรุษในลักษณะคล้ายกันโดยเติมคำว่า ตายาย ต่อท้าย เช่น ผีตายาย หรือศาลตายาย หมายถึงผีของตาและยายหรือบรรพบุรุษฝ่ายหนึ่งที่ลูกหลานสืบทอดการดูแล ชื่อเรียกต่างกันแต่โครงความเชื่อเหมือนกัน คือบรรพบุรุษยังเป็นส่วนหนึ่งของบ้านหลังจากเสียชีวิต
บ้านจำนวนไม่น้อยมีหิ้งหรือชั้นเล็ก ๆ ในตัวบ้านสำหรับตั้งเครื่องไหว้บรรพบุรุษ ลักษณะเป็นหิ้งผีเรือนที่ตั้งอยู่ในที่สูงของบ้าน ผู้ใหญ่บอกว่าเพื่อแสดงความเคารพ ไม่ควรวางของสกปรกหรือเดินข้ามบริเวณนั้น นี่เป็นธรรมเนียมที่ปฏิบัติต่อกันมามากกว่าจะเป็นกฎตายตัว และแต่ละครอบครัวเข้มงวดไม่เท่ากัน
ถ้าอยากอ่านภาพรวมของผีไทยหลากชนิดพร้อมกัน แนะนำหน้า ตำนานผีไทย มีอะไรบ้าง รวมผีเด่นในความเชื่อคนไทย ซึ่งรวมผีที่เล่ากันในแต่ละภาคไว้ในที่เดียว
ศาลพระภูมิเกี่ยวข้องกับผีบ้านผีเรือนอย่างไร
ศาลพระภูมิเป็นสิ่งที่คนไทยเห็นบ่อยที่สุดเมื่อพูดถึงเรื่องนี้ กรมประชาสัมพันธ์อธิบายว่าศาลพระภูมิมักเป็นเรือนไทยจำลองขนาดเล็กตั้งบนเสาสูง ตั้งอยู่นอกตัวอาคาร เป็นที่สถิตของพระภูมิเจ้าที่ ซึ่งเชื่อว่าเป็นเทพารักษ์ผู้ดูแลพื้นที่โดยรอบ
ประเด็นที่น่าสนใจคือ คมกฤช อุ่ยเต็กเค่ง นักวิชาการด้านวัฒนธรรมที่เขียนไว้ในมติชนออนไลน์ ตอบคำถามที่ว่าความเชื่อเรื่องพระภูมิเป็นของศาสนาใด โดยให้ความเห็นว่าตอบได้ว่าเป็น "ผี" แม้รูปลักษณ์จะเป็นเทวดา นี่เป็นมุมมองหนึ่งของนักวิชาการ ซึ่งบอกว่าศาลพระภูมิกับผีเจ้าที่มีรากร่วมกันในความเชื่อเรื่องผีผู้ดูแลที่ดิน ซึ่งยังเป็นประเด็นที่ถกเถียงกันได้
สรุปให้ง่าย ศาลพระภูมิคือบ้านของเจ้าที่ ส่วนผีบ้านผีเรือนคือกลุ่มผีที่ดูแลทั้งที่ดินและวงศ์ตระกูล ทั้งสองอย่างมักถูกไหว้พร้อมกันในหลายครอบครัว โดยไหว้ศาลเจ้าที่ที่หน้าบ้านและไหว้บรรพบุรุษที่หิ้งในบ้าน
ใครที่ฝันถึงเจ้าที่และสงสัยว่าตำราไทยตีความอย่างไร มีบทความแยกไว้ที่ ฝันเห็นเจ้าที่ หมายถึงอะไร ตามความเชื่อไทยและจิตวิทยา
คนไทยไหว้ผีบ้านผีเรือนช่วงไหน
ไทยรัฐรายงานว่าชาวบ้านนิยมไหว้ผีบ้านผีเรือนในชีวิตประจำวันหรือช่วงเทศกาล เช่น วันตรุษ วันสงกรานต์ และวันสารท โดยจัดพิธีอย่างเรียบง่าย ตารางด้านล่างสรุปโอกาสที่พบบ่อย
| โอกาส | ความหมายตามประเพณี | สิ่งที่มักทำ |
|---|---|---|
| วันตรุษ | เทศกาลตามประเพณีไทยโบราณ | จัดสำรับเรียบง่ายไหว้ผีเรือน |
| วันสงกรานต์ | ปีใหม่ไทย ลูกหลานกลับบ้าน | ไหว้บรรพบุรุษ รดน้ำผู้ใหญ่ |
| วันสารท | เทศกาลทำบุญอุทิศให้ผู้ล่วงลับ | ทำบุญ ไหว้ผีปู่ย่าตายาย |
| ก่อนงานสำคัญในบ้าน | บอกกล่าวให้ผู้ล่วงลับรับรู้ | จุดธูปเทียนบอกเรื่องงานแต่ง งานบวช ขึ้นบ้านใหม่ |
| เดือน 5 เหนือ (ล้านนา) | หลังฤดูเก็บเกี่ยว ญาติรวมตัว | พิธีฟ้อนผีมดผีเม็ง เลี้ยงผีเชื้อ |
ลำดับขั้นตอนที่พบบ่อยในการไหว้แบบเรียบง่ายตามธรรมเนียมครอบครัวไทย มีดังนี้ ผู้ใหญ่แต่ละบ้านอาจทำไม่เหมือนกัน ถือเป็นแนวทางทั่วไปเท่านั้น
- เตรียมสำรับอาหารที่สะอาด สดใหม่ และปรุงสุก
- จัดวางบนหิ้งหรือที่ที่ครอบครัวเคยใช้ไหว้
- จุดธูปเทียนและบอกกล่าวด้วยถ้อยคำสุภาพ ว่าไหว้เพื่อแสดงความเคารพ
- รอให้ธูปไหม้หมด หรือรอตามเวลาที่ผู้ใหญ่ในบ้านกำหนด
- ลาของเซ่น แล้วนำอาหารมาแบ่งกันในครอบครัวตามธรรมเนียม
เครื่องไหว้ผีบ้านผีเรือนทั่วไปมีอะไรบ้าง
จากรายงานของไทยรัฐ เครื่องไหว้ผีบ้านผีเรือนที่พบบ่อยแบ่งเป็นสามกลุ่ม คือ อาหารคาว เช่น ข้าวสวยสุก ไก่ต้ม หมูต้ม หรือไข่ต้ม ของหวานมงคล เช่น ทองหยอด ฝอยทอง หรือขนมต้ม และ ผลไม้มงคล เช่น กล้วยน้ำว้า ส้ม หรือมะพร้าวน้ำหอม ซึ่งชื่อของหวานและผลไม้เหล่านี้ถูกเลือกเพราะเสียงหรือความหมายที่ฟังดูเป็นสิริมงคลตามธรรมเนียมไทย
เครื่องไหว้ไม่ได้ต้องแพงหรือมากมาย ผู้ใหญ่หลายท่านบอกว่าหัวใจอยู่ที่ความตั้งใจและความสะอาด บางบ้านใช้เพียงข้าว น้ำ และดอกไม้ธรรมดา บางบ้านที่เป็นชาวพุทธอาจเน้นการทำบุญตักบาตรแล้วกรวดน้ำอุทิศส่วนกุศลให้บรรพบุรุษแทนการเซ่นด้วยอาหาร
บทความนี้ไม่ระบุราคาหรือแนะนำให้ซื้อของเฉพาะอย่างเพื่อให้ได้ผลใด ๆ เพราะประเพณีนี้เป็นเรื่องของความเคารพ ไม่ใช่การแลกเปลี่ยนเพื่อขอโชคลาภหรือผลประโยชน์
ข้อห้ามและข้อควรระวังตามความเชื่อมีอะไรบ้าง
ข้อห้ามที่ผู้ใหญ่เล่าต่อกันมาไม่ได้เป็นกฎศักดิ์สิทธิ์ แต่ส่วนใหญ่สะท้อนมารยาทและสามัญสำนึกในการอยู่ร่วมกัน รวมเป็นข้อ ๆ ได้ดังนี้ ซึ่งแต่ละบ้านถือไม่เหมือนกัน
- ไม่พูดจาลบหลู่ บริเวณหิ้งหรือศาล เพราะถือว่าเป็นที่เคารพ
- รักษาความสะอาด ของบริเวณที่ตั้งเครื่องไหว้ ไม่วางของสกปรกหรือรองเท้าใกล้เคียง
- บอกกล่าวก่อนทำการใหญ่ เช่น รื้อต่อเติมบ้าน หรือย้ายหิ้ง ตามธรรมเนียม
- ไม่ตั้งข้อสงสัยด้วยการท้าทาย ควรเคารพความเชื่อของสมาชิกในบ้านแม้เราจะไม่เชื่อ
- ระวังมิจฉาชีพ ที่อ้างว่าบ้านมีผีสิงแล้วเรียกเก็บเงินทำพิธีแก้ไข ควรตรวจสอบที่มาเสมอ
ข้อสุดท้ายสำคัญ เพราะความเชื่อเรื่องผีเปิดช่องให้มิจฉาชีพอ้างตัวเป็นผู้วิเศษแล้วเรียกเงินเจ้าของบ้านได้ หากรู้สึกกังวลจริง ๆ ควรปรึกษาผู้ใหญ่ในครอบครัวหรือพระสงฆ์ที่ไว้วางใจ และไม่ควรจ่ายเงินก้อนใหญ่กับผู้ที่รับประกันผลลัพธ์ เพราะไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ว่าพิธีกรรมใดให้ผลตามที่อ้าง
คนไทยเชื้อสายจีนไหว้บรรพบุรุษต่างจากนี้อย่างไร
ครอบครัวไทยเชื้อสายจีนจำนวนมากมีประเพณีไหว้บรรพบุรุษของตัวเอง ซึ่งมีโครงใกล้เคียงกับผีบ้านผีเรือนตรงที่เป็นการแสดงความกตัญญู แต่ใช้เครื่องไหว้และจังหวะเทศกาลต่างกัน ไทยโพสต์รายงานว่าช่วงตรุษจีน คนไทยเชื้อสายจีนมักไหว้เจ้าที่ศาลในช่วงเช้า แล้วกลับไปไหว้บรรพบุรุษในช่วงสายที่บ้าน
นิตยสารศิลปวัฒนธรรมระบุว่าในไทย สารทจีนถือเป็นเทศกาลจีนสำคัญอันดับสองรองจากตรุษจีน และเน้นการไหว้บรรพบุรุษเป็นสำคัญ ผู้อ่านที่บ้านมีทั้งสองสายประเพณีจึงมักผสมกัน ไหว้ทั้งเจ้าที่ตามแบบไทยและบรรพบุรุษตามแบบจีนในบ้านเดียวกัน ไม่ใช่เรื่องขัดแย้ง
ทำไมคนยังเชื่อเรื่องผีบ้านผีเรือนจนถึงทุกวันนี้
นักมานุษยวิทยาและนักคติชนวิทยามักอธิบายความเชื่อเรื่องผีบรรพบุรุษจากหน้าที่ทางสังคมของมัน ไม่ใช่จากการพิสูจน์ว่าผีมีจริง งานเขียนของนิตยสารศิลปวัฒนธรรมเรียกผีบรรพบุรุษว่าเป็นรอยต่อของโลกวิญญาณและเป็นกลไกจัดระเบียบทางสังคม คือช่วยให้คนในเครือญาติมีเหตุผลที่จะมาพบกัน และมีกติการ่วมกัน
มีเหตุผลอย่างน้อยสามประการที่มักถูกยกขึ้นมาอธิบาย ข้อแรกคือ ความผูกพันของครอบครัว พิธีไหว้เป็นข้ออ้างให้ลูกหลานที่แยกย้ายไปทำงานกลับมารวมตัว ข้อที่สองคือ ความรู้สึกมั่นคง การบอกกล่าวบรรพบุรุษก่อนเริ่มงานใหญ่ทำให้หลายคนรู้สึกว่าได้เตรียมใจแล้ว แม้ผลที่ได้เป็นเรื่องความรู้สึก ไม่ใช่ผลทางวัตถุ ข้อที่สามคือ การถ่ายทอดค่านิยม ผู้ใหญ่ใช้เรื่องผีสอนเรื่องความเคารพ ความสะอาด และความกตัญญู
ในมุมจิตวิทยา พิธีกรรมซ้ำ ๆ ที่มีขั้นตอนชัดเจนมักช่วยให้คนรู้สึกควบคุมสถานการณ์ได้มากขึ้นในช่วงที่ไม่แน่นอน นี่เป็นคำอธิบายทั่วไปจากการศึกษาด้านพิธีกรรม ไม่ได้หมายความว่าผีมีอยู่หรือไม่มีอยู่ เพียงแต่ช่วยให้เข้าใจว่าประเพณีนี้ตอบโจทย์ใจของคนอย่างไร
ผีบ้านผีเรือนต่างจากผีหลอกในหนังอย่างไร
ความต่างที่ใหญ่ที่สุดคือผีบ้านผีเรือนเป็นผีที่ "เป็นญาติ" หรือเป็นผู้ดูแล ไม่ใช่ผีที่มาแก้แค้น ในหนังสยองขวัญ ผีที่ปรากฏมักเป็นวิญญาณที่มีความแค้น ตายโหง หรือมีเรื่องค้างคา ส่วนผีบ้านผีเรือนตามความเชื่อไม่ได้มีเรื่องเล่าให้ขนลุก แต่มีหน้าที่เป็นผู้คุ้มครอง
อย่างไรก็ตาม หนังและเรื่องเล่าสยองขวัญหลายเรื่องหยิบบรรยากาศบ้านไทยโบราณ หิ้งผี และพิธีบอกกล่าวมาใช้ เพราะเป็นภาพที่คนไทยคุ้นเคย ผู้ที่ชอบหนังผีไทยดูภาพรวมของเรื่องเด่นได้ที่ รวม 31 หนังผีน่าดู ส่วนผีที่เล่ากันในธรรมชาติ ลองอ่าน นางตะเคียน คือใคร ตำนานผีต้นตะเคียนทอง และ นางตานี คือใคร ตำนานผีต้นกล้วยตานี
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับผีบ้านผีเรือน
ผีบ้านผีเรือนคืออะไร
ผีบ้านผีเรือนคือคำเรียกรวมของวิญญาณที่คนไทยเชื่อว่าดูแลบ้านและครอบครัว ได้แก่ผีบรรพบุรุษอย่างผีปู่ย่าตายาย และเจ้าที่ประจำที่ดิน ตามความเชื่อถือเป็นผีฝ่ายให้คุณที่ลูกหลานต้องเคารพและไหว้ตามวาระ นี่เป็นคติชนพื้นบ้าน ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ได้
ผีบ้านผีเรือนกับเจ้าที่เป็นอย่างเดียวกันไหม
ไม่เหมือนกันทั้งหมดแต่ซ้อนทับกัน ผีบ้านผีเรือนมักหมายถึงบรรพบุรุษและผู้ดูแลครัวเรือน ส่วนเจ้าที่หมายถึงผู้ดูแลที่ดินและบริเวณ หลายบ้านไหว้ทั้งสองอย่างพร้อมกันและใช้คำรวมว่าผีบ้านผีเรือน
ผีปู่ย่ากับผีตายายต่างกันอย่างไร
ทั้งสองคำหมายถึงผีบรรพบุรุษในเครือญาติ ต่างกันที่ภูมิภาค ภาคเหนือเรียกผีปู่ย่า ส่วนภาคกลางและอีสานมักเรียกผีตายาย โครงความเชื่อคือบรรพบุรุษยังคอยดูแลลูกหลาน และลูกหลานมีหน้าที่ไหว้ตามประเพณี
ไหว้ผีบ้านผีเรือนช่วงไหนดี
ตามธรรมเนียมนิยมไหว้ในวันตรุษ วันสงกรานต์ และวันสารท รวมถึงก่อนมีงานสำคัญในบ้านเช่นงานแต่งหรือขึ้นบ้านใหม่ ภาคเหนือมีพิธีเลี้ยงผีเชื้อช่วงเดือน 5 เหนือด้วย แต่ละครอบครัวกำหนดวันเองตามที่ผู้ใหญ่สืบทอดมา ไม่มีวันตายตัวที่ถูกต้องเพียงวันเดียว
เครื่องไหว้ผีบ้านผีเรือนมีอะไรบ้าง
ที่พบบ่อยคืออาหารคาวอย่างข้าวสวย ไก่ต้ม หมูต้ม หรือไข่ต้ม ของหวานมงคลอย่างทองหยอด ฝอยทอง ขนมต้ม และผลไม้อย่างกล้วยน้ำว้า ส้ม มะพร้าวน้ำหอม แต่ไม่ต้องแพงหรือมากมาย หัวใจคือความสะอาดและความตั้งใจแสดงความเคารพ
ไม่ไหว้ผีบ้านผีเรือนจะมีอะไรเกิดขึ้นไหม
ไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ว่าการไม่ไหว้ทำให้เกิดผลร้ายใด ๆ ตามความเชื่อโบราณ ผู้ใหญ่เตือนว่าควรแสดงความเคารพไว้ แต่ในทางปฏิบัติคนจำนวนมากเลือกไหว้เพราะความกตัญญูและประเพณีครอบครัว ไม่ใช่เพราะกลัวผล
มีคนมาอ้างว่าบ้านมีผีแล้วขอเงินทำพิธี ควรทำอย่างไร
ควรระวังเป็นพิเศษ เพราะมีมิจฉาชีพใช้ความเชื่อเรื่องผีหลอกเอาเงิน อย่าจ่ายเงินก้อนใหญ่กับผู้ที่รับประกันผลลัพธ์ ปรึกษาผู้ใหญ่ในครอบครัวหรือพระสงฆ์ที่ไว้ใจ และตรวจสอบประวัติของผู้ทำพิธีก่อนเสมอ
สรุปและคำแนะนำ
ผีบ้านผีเรือนคือความเชื่อเรื่องการเคารพบรรพบุรุษและผู้ดูแลที่ดิน ที่คนไทยสืบทอดกันมาในหลายรูปแบบ ทั้งผีปู่ย่าในล้านนา ผีตายายในภาคกลางและอีสาน หิ้งในบ้าน ศาลเจ้าที่หน้าบ้าน และหอเจ้าที่กลางหมู่บ้าน สิ่งเหล่านี้เป็นประเพณีที่เชื่อมคนในครอบครัวเข้าด้วยกันมากกว่าเป็นเรื่องน่ากลัว
คำแนะนำสำหรับผู้อ่านคือ หากบ้านของคุณมีธรรมเนียมนี้ ให้ถามผู้ใหญ่ในบ้านว่าทำสืบกันมาอย่างไร แล้วทำด้วยความเคารพและสะอาด ไม่จำเป็นต้องซื้อของแพงหรือจ่ายเงินให้ใครทำพิธีแทน หากบ้านไม่มีธรรมเนียมนี้ ก็ไม่จำเป็นต้องเริ่มเพียงเพราะกลัว และควรเคารพความเชื่อของคนในบ้านที่ถือปฏิบัติ ส่วนผู้ที่ชอบเรื่องเล่าลี้ลับ ลองอ่านต่อที่ ตำนานผีไทย เพื่อเห็นภาพกว้างของโลกความเชื่อไทยในที่เดียว
